Город: Казань
Полотенце / Сөлге
Полотенце / Сөлге
В нашей семье есть вещь, которая хранит не просто тепло рук, а целую судьбу — старинное полотенце 1910 года. Оно длинное, специально создано для большого стола, за которым собиралась вся родня. Во время обедов его стелили на ноги и использовали, чтобы вытирать руки, — и тянулось оно вдоль всей скамьи, объединяя всех, кто сидел за одним столом. В этой простой детали столько смысла: не просто предмет быта, а знак общего пространства, где каждый — часть единого круга.
Это полотенце принадлежало моей прабабушке Бибимаптухе Рамазановне (1897 г. р.) из деревни Чутай Малмышского уезда. Её отец, Рамазан, был человеком предприимчивым: занимался скупкой и откормкой лошадей, продавал их на Казанской ярмарке. А ещё семья возила на ярмарку огурцы. Жизнь шла своим чередом, в ней хватало и труда, и надежды, и планов.
Но судьба порой поворачивается неожиданно. Из за доноса, прабабушку обвинили в том, что она не полила огурцы — якобы потому, что была занята выполнением заказа на сотканное полотенце. Наказание оказалось жестоким и ломающим жизнь: её выдали замуж за простого крестьянина Хабибрахмана Шаймардановича (1896 г. р.). Это был не выбор сердца, а приговор времени, когда чужой навет мог перекроить человеческую судьбу.
При этом Бибимаптуха была не обычной деревенской девушкой: она окончила медресе — для тех лет это значило, что ей дали знания, научили думать и понимать мир шире. И всё же её путь сложился так, как решили другие.
Полотенце, о котором я говорю, — одно из тех, что она соткала. В родовом доме, который стоит до сих пор, в большом сундуке хранилось около десяти таких полотенец. Каждое из них — не просто ткань, а труд, вложенный в каждый узелок, каждая ниточка. Дом всё ещё стоит, будто сам по себе бережёт память о тех, кто в нём жил.
Семья долго не могла обзавестись детьми, и, наверное, эти годы были особенно тяжёлыми. Но потом на свет появились дети: Зубаржат, Раушания, Халиса, Мукатиса, Мухтарама, Рафиль. И с их рождением в дом пришла новая надежда. Даже в тяжёлые годы неурожаев прабабушка умела сберечь главное: оставляла картошку и хлеб, чтобы семья не осталась без самого необходимого. В этом тоже была её тихая сила — умение думать наперёд, беречь и сохранять.
Когда я держу это полотенце в руках, я чувствую не только ткань, но и время: тяжёлый труд, несправедливость, стойкость и любовь, которая всё равно пробивалась сквозь любые невзгоды. В нём — история одной женщины, одной семьи, одного края. И мне хочется, чтобы эта история не растворилась в годах, чтобы её услышали и другие.
Это полотенце принадлежало моей прабабушке Бибимаптухе Рамазановне (1897 г. р.) из деревни Чутай Малмышского уезда. Её отец, Рамазан, был человеком предприимчивым: занимался скупкой и откормкой лошадей, продавал их на Казанской ярмарке. А ещё семья возила на ярмарку огурцы. Жизнь шла своим чередом, в ней хватало и труда, и надежды, и планов.
Но судьба порой поворачивается неожиданно. Из за доноса, прабабушку обвинили в том, что она не полила огурцы — якобы потому, что была занята выполнением заказа на сотканное полотенце. Наказание оказалось жестоким и ломающим жизнь: её выдали замуж за простого крестьянина Хабибрахмана Шаймардановича (1896 г. р.). Это был не выбор сердца, а приговор времени, когда чужой навет мог перекроить человеческую судьбу.
При этом Бибимаптуха была не обычной деревенской девушкой: она окончила медресе — для тех лет это значило, что ей дали знания, научили думать и понимать мир шире. И всё же её путь сложился так, как решили другие.
Полотенце, о котором я говорю, — одно из тех, что она соткала. В родовом доме, который стоит до сих пор, в большом сундуке хранилось около десяти таких полотенец. Каждое из них — не просто ткань, а труд, вложенный в каждый узелок, каждая ниточка. Дом всё ещё стоит, будто сам по себе бережёт память о тех, кто в нём жил.
Семья долго не могла обзавестись детьми, и, наверное, эти годы были особенно тяжёлыми. Но потом на свет появились дети: Зубаржат, Раушания, Халиса, Мукатиса, Мухтарама, Рафиль. И с их рождением в дом пришла новая надежда. Даже в тяжёлые годы неурожаев прабабушка умела сберечь главное: оставляла картошку и хлеб, чтобы семья не осталась без самого необходимого. В этом тоже была её тихая сила — умение думать наперёд, беречь и сохранять.
Когда я держу это полотенце в руках, я чувствую не только ткань, но и время: тяжёлый труд, несправедливость, стойкость и любовь, которая всё равно пробивалась сквозь любые невзгоды. В нём — история одной женщины, одной семьи, одного края. И мне хочется, чтобы эта история не растворилась в годах, чтобы её услышали и другие.
Гаиләбездә кулларның җылысын генә түгел, бөтен бер язмышны саклый торган әйбер бар — 1910 елгы борынгы сөлге. Ул озын, зур өстәл өчен, анда бөтен туганнар җыелышып ашаганнар. Кич аштарында аны аякка салып, кулнарны арганда — һәм ул бөтен кеше буйлап сузылган, бер өстәлдә утырган һәр кешене бердәм түгәрәккә берләштергән. Бу гади вакыйгада шундый күп мәгънә бар: гади көнкүреш әйбере түгел, ә һәрберсе — бердәм түгәрәкнең бер кисәге булган уртак киңлек билгесе.
Бу сөлге минем әбием Бибимаптуха Рамазан кызы (1897 ел туган) караган, Чутай авылы, Малмыш өязе кешесе. Аның атасы Рамазан — эшчән кеше булган: атлар сатып алып, аларны азыктандырып, Казан ярмәркәсендә саткан. Шулай ук гаилә ярмәккә кияргә кирәк булган кыярларны да алып барган. Тормыш үз йөрешендә бара торган, анда хезмәт тә, өмет тә, планнар да җитәрлек булган.
Ләкин язмыш кайвакыт көтелмәгән якка борыла. Кемдер әйткән сүз (донос) аркасында әбиемне кыярларны суламаганлык өчен гаепләгәннәр — сөлге туку заказын үтәгән булуына күрә, дип. Җәза бик каты һәм язмышны бозган: аны гади крестьян Хабибрахман Шаймардан улына (1896 ел туган) кияүгә бирделәр. Бу — йөрәк сайлавы түгел, ә шул чорның үзенең каты хөкме: бер кешенең сүзе икенчесенең язмышын тулысынча үзгәртергә мөмкин булган чор.
Шуңа карамастан, Бибимаптуха гадәти авыл кызларының берсе түгел иде: ул мәдрәсәне тәмамлаган — ул елларда бу аның киңрәк уйларга, дөньяны аңларга өйрәнгәнлеген аңлата. Әмма аның юлы башкалар карары белән билгеләнгән иде.
Мин сөйли торган сөлге — ул үзе туккан сөлгеләрнең берсе. Нәсел йортында, әле дә тора торган йортта, зур сандыкта ун кадәр сөлге сакланган булган. Һәрберсе — гади тукыма түгел, ә һәр төенгә, һәр җепкә сарылган хезмәт. Йорт әле дә тора, үзе генә үткән буыннар истәлеген саклап тора сыман.
Гаилә озак вакыт балалы була алмаган, һәм, бәлки, шул еллар бик авыр булгандыр. Әмма аннан соң балалар дөньяга килгән: Зөбәрҗәт, Раушания, Хәлисә, Мөкәтиса, Мөхтарама, Рафил. Аларның тууы белән өйгә яңа өмет килгән. Уңышсыз елларда да әбием иң кирәклесен сакларга белгән: бәрәңге һәм ипи калдырып куйган, гаилә кирәгеннән мәхрүм калмасын өчен. Бу да аның тыныч көче иде — алга карап уйларга, сакларга һәм җыюга сәләте.
Сөлгене кулымда тотканда, мин тик тукыманы гына түгел, ә вакытны да сизәм: авыр хезмәтне, гаделсезлекне, ныклыкны һәм бөтен авырлыклар аша да үз юлын тапкан мәхәббәтне. Анда — бер хатынның, бер гаиләнең, бер төбәкнең тарихы. Һәм минем теләгем — бу тарих еллар эчендә югалмасын, башкалар да аны тыңласын.
Бу сөлге минем әбием Бибимаптуха Рамазан кызы (1897 ел туган) караган, Чутай авылы, Малмыш өязе кешесе. Аның атасы Рамазан — эшчән кеше булган: атлар сатып алып, аларны азыктандырып, Казан ярмәркәсендә саткан. Шулай ук гаилә ярмәккә кияргә кирәк булган кыярларны да алып барган. Тормыш үз йөрешендә бара торган, анда хезмәт тә, өмет тә, планнар да җитәрлек булган.
Ләкин язмыш кайвакыт көтелмәгән якка борыла. Кемдер әйткән сүз (донос) аркасында әбиемне кыярларны суламаганлык өчен гаепләгәннәр — сөлге туку заказын үтәгән булуына күрә, дип. Җәза бик каты һәм язмышны бозган: аны гади крестьян Хабибрахман Шаймардан улына (1896 ел туган) кияүгә бирделәр. Бу — йөрәк сайлавы түгел, ә шул чорның үзенең каты хөкме: бер кешенең сүзе икенчесенең язмышын тулысынча үзгәртергә мөмкин булган чор.
Шуңа карамастан, Бибимаптуха гадәти авыл кызларының берсе түгел иде: ул мәдрәсәне тәмамлаган — ул елларда бу аның киңрәк уйларга, дөньяны аңларга өйрәнгәнлеген аңлата. Әмма аның юлы башкалар карары белән билгеләнгән иде.
Мин сөйли торган сөлге — ул үзе туккан сөлгеләрнең берсе. Нәсел йортында, әле дә тора торган йортта, зур сандыкта ун кадәр сөлге сакланган булган. Һәрберсе — гади тукыма түгел, ә һәр төенгә, һәр җепкә сарылган хезмәт. Йорт әле дә тора, үзе генә үткән буыннар истәлеген саклап тора сыман.
Гаилә озак вакыт балалы була алмаган, һәм, бәлки, шул еллар бик авыр булгандыр. Әмма аннан соң балалар дөньяга килгән: Зөбәрҗәт, Раушания, Хәлисә, Мөкәтиса, Мөхтарама, Рафил. Аларның тууы белән өйгә яңа өмет килгән. Уңышсыз елларда да әбием иң кирәклесен сакларга белгән: бәрәңге һәм ипи калдырып куйган, гаилә кирәгеннән мәхрүм калмасын өчен. Бу да аның тыныч көче иде — алга карап уйларга, сакларга һәм җыюга сәләте.
Сөлгене кулымда тотканда, мин тик тукыманы гына түгел, ә вакытны да сизәм: авыр хезмәтне, гаделсезлекне, ныклыкны һәм бөтен авырлыклар аша да үз юлын тапкан мәхәббәтне. Анда — бер хатынның, бер гаиләнең, бер төбәкнең тарихы. Һәм минем теләгем — бу тарих еллар эчендә югалмасын, башкалар да аны тыңласын.