Маленькие истории большого народа

Сказка о лунном свете / Ай нуры турында әкият

Город: Воронеж
Сказка о лунном свете / Ай нуры турында әкият
Давным-давно, в городе Брежнев (ныне Яр Чаллы), жил-был юноша по имени Арслан. У него были голубые глаза, он был высоким, очень умным и упрямым. Однажды его семья переехала в другой город. Арслан учился в школе и учился играть на гармошке. Он учился только на хорошие оценки, потому что иначе и быть не могло — его мама была учителем и требовательной. Она учила его красиво писать, хорошо говорить, быть удачливым и аккуратным. Время шло, и Арслан достиг возраста, когда он должен был выполнить свой долг перед родиной. Так он отправился в места, о которых никто не знал, которых не было на карте. Ему понравились порядок, требовательность и правила армии, поэтому, когда пришло время возвращаться домой, он решил остаться здесь.

Тем временем в Татарстане, в окружении шумных лесов и полей, богатых ягодами, росла девушка по имени Зухра. Или это были целебные источники Балтасей, или воздух был особенным — но из уст этой девушки сыпались цветы. Она писала красивые сказки, стихи и рассказы. Рассказывала их своему брату и сестре, печатала в детской газете «Сабантуй». Зухра была очень любознательной — она исследовала историю древнего каменного здания рядом с их домом и происхождение обломков кувшинов и монет, которые находила, копая картошку в своем саду. Она также была трудолюбивой. Вдохновленная белоснежными гусями своих бабушек, она даже начала выращивать гусей, хотя была еще совсем маленькой. Бабушки шили ей красивые платья. Однажды бабушка сшила ей очень красивый корсет с крыльями ярко-синего цвета, который нельзя было найти ни в одном магазине.

— Если ты наденешь его с белым платьем, не забудь, что ты не должна улететь, как бабочка, — сказала она, повязывая ей на волосы украшения.

А дедушки были мастерами по дереву. Они плели корзины и создавали удивительную мебель и оконные украшения.

Зухра любила сажать цветы во дворе. Она носила воду из далекого источника, разговаривая с лунным светом. Кроме того, она усердно училась и заботилась о своем брате и сестре. Учителя даже не спрашивали Зухру, кем она хочет стать — они советовали ей учиться в университете в славной Казани и стать журналистом. Так она приехала в столицу, получила образование и работала на радио и в печатной прессе. Даже те, кто не знал татарского языка, любили голос Зухры. Говорят, что русские парни ждали ее у дверей радио. Однажды один из них предложил Зухре надеть свадебное платье. Вскоре у нее родился сын Булат — крепкий, красивый и умный.

Но жизнь не всегда была легкой; она испытывала человека различными трудностями. Зухра осталась на улице с маленьким сыном. У нее не было ни места, куда пойти, ни денег для жизни. Вдруг ее отец стал звездой на небе. Мать погрузилась в печаль. Но Зухра не сдавалась; она старалась создать уютный дом и устроила сына в хорошую школу. «Не распускай корни слишком далеко. Твое будущее ждет тебя на горе в лесу», — сказала ей случайно проходившая мимо женщина. «Что бы ни говорила судьба, я никуда не уеду из Казани. У меня есть любимая работа и еда», — смеялась Зухра.

Однажды Арслан, живущий среди далеких лесов, начал тосковать по одиночеству. «Ах, если бы среди чужих людей был кто-то, кто понимал бы мою душу и говорил бы со мной по-татарски», — думал он. С раннего утра до ночи он работал и у него не было свободного времени. «Если бы мне повстречалась моя половинка», — мечтал он. Может быть, ангелы услышали его слова на небесах и сказали: «Аминь», или это была судьба — внезапно пути Арслана и Зухры пересеклись. В сердце Арслана заняла место Зухра. Даже когда он стоял на посту с оружием или шел ночью по лесу, он думал только о ней и мечтал увидеть ее. Но девушка была далеко. А Арслан не мог уйти с места службы. Но он был тем самым настойчивым Арсланом! Он нашел красивые слова и пригласил Зухру на встречу. «Нет-нет, я никуда не уеду из Казани», — думала Зухра. А Арслан оказался хитрым: он красиво пригласил ее на встречу и проводил ее с просьбой прийти снова.

Когда яблоки начали краснеть и весь мир был в цветах, Арслан увел Зухру с Булатом к реке Кара Карга жить в лесу. Зухра обрадовалась тому, что рядом с ней смелый и красивый татарский парень, но снова заплакала по родным и друзьям. Ей было нелегко в чужих краях. Здесь люди заботились только о себе и не были отзывчивыми. Ей было трудно найти добрых друзей с чистыми сердцами. Но сердце Зухры покорило мягкая природа этих мест: птицы и животные. Даже когда снег еще не растаял, здесь весь мир был покрыт подснежниками. Их красота ослепляла глаза и кружила голову.

И вот настал долгожданный момент — Арслан привел Зухру и Булата с подарками к родным местам на отдых. Пока другие спешили к солнечному морю, их машина направлялась обратно на север. Во время отдыха они встречаются с родными и друзьями, навещают друг друга, наполняют грудь воздухом родных мест и собирают ягоды и лекарственные травы. Но эти драгоценные дни быстро проходят; они снова направляются к реке Кара Карга.

Однажды Зухра открыла окно дома с надеждой наполнить его солнцем и пением птиц — и не поверила своим ушам! На улице, в переулке, где никто не говорил по-татарски, две девочки пели на татарском языке песню «Объятия моей матери», которую когда-то выучила с Булатом! Она удивилась: «Кто это?» Позвала сына: «Ты тоже слышишь это или я одна сошла с ума?»

— Нет, мама! Я их научил! — ответил Булат.

В один из летних дней Арслан и Зухра получили подарок с небес — маленького мальчика. Когда он родился под последними лучами луны, его назвали Лунный Свет (Ай Нуры, Айнур).

Булат подрос и уехал учиться в Казань. Теперь сердце Зухры начало жить для двух детей — двух героев. Она учила Айнура говорить по-татарски и старалась воспитать его верным традициям, с молитвами и удачливым человеком. Мать водила его к реке Кара Карга собирать полезные травы и южные фрукты. По дороге они пели татарские песни на свежем воздухе. Мать обучала Айнура стихам, любви к труду и природе. Он любил держать иглу с ниткой и топор с молотком в руках.

— Мы не должны чувствовать себя униженными среди чужих; необходимо хорошо знать их языки так же хорошо, как свои собственные, — говорил отец.

На улице и в общественных местах они говорили на других языках; дома — только на родном языке. По вечерам они готовили вкусные татарские блюда, читали татарские книги и создавали изделия с национальными узорами.

Отец Айнура разводил маленьких рыбок дома. Он тоже увлекся этим занятием от своего отца и знал название каждой из них. Даже когда уезжал на отдых, он беспокоился о них.

К Айнуру пришла новая ярко-синяя машина. Возможно, потому что они появились одновременно, Айнур считал эту машину своим другом. Если он надолго не видел ее, то бежал к ней от тоски. А отец учил его беречь имущество и использовать его без расточительства.

Однажды после урока рисования Айнур вернулся домой грустным.

— Мне нравится рисовать, но там нет порядка; все вокруг испачкано краской! Что мне делать, мама? — спросил он.

«Слово «мама» велико; прошу тебя всегда звать меня «мама», — сказала Зухра. Айнур был воспитан так, чтобы любить чистоту и аккуратность; поэтому он избегал грязи. Его друзья всегда говорили:

— Айнур! Ты всегда одеваешься красиво! Ты никогда не пачкаешься! Ты что, идешь выступать на сцене?

На самом деле Айнур любил петь и не стеснялся этого. Однажды он сказал на игровой площадке: «Я татарин из Казани! Есть здесь кто-то, кто знает Казань?»

Я, — говорит один жизнерадостный мальчик. – Моя бабушка в Казани. Я родился в Казани, —говорит он. – Но я не татарин, я – Ярослав, — добавляет он.

Давай дружить. «Я сам научу тебя говорить по-татарски», —говорит Айнур.

Таким образом, он учит своего друга готовить травяной чай и говорит: «Давай, выпьем чай». Он становится очень близким, как будто нашел близкого родственника. Он также водит Ярослава и свою маму в леса и на поля.
Айнуру нравится заниматься садоводством, выращивать овощи и фрукты. Они даже с мамой пробуют вырастить огурцы и помидоры на подоконнике! Про цветы на подоконнике и говорить не стоит! Разве может быть татарский дом без цветов? Хотя местные жители не очень увлечены цветами и садоводством. Большинство из них живут здесь временно и затем уезжают. Бабушки Айнура тоже заполняют свои сады цветами и украшают улицы, и проходящие мимо люди не могут наглядеться на это.

На берегу реки Кара Карга много слов, похожих на татарские названия. Есть деревни с названиями Чыганак, Кара чан, Елан и другие большие села. Семья особенно любит название Чыганак, потому что там протекает речка. Каждую неделю они ходят в Чыганак за водой. В это время Зухра думает: «Сколько веков ты течешь? Кто увидел тебя? Были ли здесь походы Тамерлана? Или кто-то другой?»

У Арыслана, у Зухры, у Ай Нура есть сказки, которые они рассказывают каждую ночь. О паровозах. В этой сказке есть папа-паровоз, мама-паровоз и мальчик-паровоз. Каждую ночь рождается новая история, новая сказка. Но каждый из них знает, что эта сказка – о их семье. Даже в сложных условиях, даже живя далеко от родной земли, эти сказки рассказывают о любви к родине, о дружбе с другими народами и о сохранении родного языка и традиций.

Каждый раз, возвращаясь на родину в отпуск, они вместе ходят на концерты, театры, в музеи, на мероприятия с духом татарского народа, стараясь воспитать Айнура и Булата настоящими татарскими парнями.

Борын-борын заманда яшәгән ди, булган ди йөк машиналары ясый торган өр-яңа Брежнев (хәзерге Яр Чаллы) шәһәрендә Арыслан исемле бер егет. Зәңгәр күзле, озын буйлы, бик акыллы, үзсүзле булган икән бу егет. Берзаман бу егетнең гаиләсе башка шәһәргә күченеп китә. Арыслан мәктәптә белем ала, гармунда уйнарга өйрәнә. Егет яхшы билгеләренә генә укый, чөнки башкача булу мөмкин дә түгел, әнисе – укытучы, таләпчән. Улын матур итеп язарга, матур итеп сөйләргә, тәүфыйклы, тәртипле булырга өйрәтә. Ай үсәсен көн үсеп егет туган иле каршындагы бурычын үтәрлек яшькә дә җитә. Шулай итеп, ул күз күрмәгән, колак ишетмәгән, картада булмаган якларга китеп бара. Аңа армиядәге тәртип, таләпчәнлек, кагыйдәләр ошый, шуңа күрә ул туган йортына кайтыр вакыт җитсә дә, бу якларда калырга була.

Шул ук вакытта Татарстанның урманнары өстеңә авам дип шаулап торган, болын-кырлары җиләккә бай ягында Зөһрә исемле бер кыз үсә икән. Әллә Балтач төбәгенең чишмәләре шифалы, әллә сулар һавасы башка – бу кызның телләреннән гөлләр тама икән. Ул матур әкиятләр, шигырьләр, хикәяләр яза. Аны энесенә, сеңлесенә сөйли, “Сабантуй” балалар газетасында бастыра. Зөһрә кыз бик кызыксынучан – өйләре янәшәсендә генә булган борынгы таш пулатның тарихын, бакчаларында бәрәңге казыганда килеп чыккан чүлмәк кыйпылчыкларының, тәңкәләрнең килеп чыгышын тикшерә икән. Тырыш та икән әле ул. Әбиләренең ап-ак казларына кызыгып, әле кеп-кечкенә генә булса да, каз бәбкәләре үстерә. Зөһрә кызның әбиләре аңа бик матур күлмәкләр тегеп сөендерә икән. Беркөнне әбисе күк төсендә зәп-зәңгәр, бер генә кибеттән дә табып булмый торган , очынып- очынып торган канатлар куеп бик матур күкрәкчә тегеп бирә.

- Ак күлмәгең белән киеп куйсаң, күбәләккә әверелеп очып китмәгәең,кызым, - дип, чәчләренә тәңкә-ташлы чулпылыр элеп куя.
Ә бабаларының кулы агач эшенә оста икән. Алар кәрзиннәр дә үргәннәр, искиткеч өй җиһазлары, тәрәзә бизәкләре ясыйлар икән.

Ишегалды тутырып гөл-чәчәкләр утыртырга яраткан Зөһрә. Айдагы адашы белән серләшә-серләшә ерактагы чишмәдән су ташый ул. Өстәвенә, тырышып укый, энесен-сеңлесен карый икән. Укытучылары Зөһрәдән кем булырга телисең дип тә сорамыйлар, алар аңа данлы Казан шәһәрендә университетта белем алырга, журналист булырга киңәш итәләр. Шулай итеп ул башкалага килеп белем ала, радиода, басма матбугатта эшли. Зөһрәнең тавышын хәтта татарча белмәгәннәр дә ярата икән. Аны сагалап, радио ишек төбендә урыс егетләре дә йөри ди. Көннәрдән бер көнне шундыйларның берсе Зөһрә кызга кәләш күлмәге киерткән. Бераздан аның корычтай нык, чибәр, акыллы улы Булат туган. Тик тормыш тигез генә бармый, төрле авырлыклар белән сыный адәм баласын. Кечкенә улы белән Зөһрә кыз Казан урамында кала. Барыр җире дә, яшәп китәрлек акчасы да булмый. Кисәк кенә әтисе дә йолдызга әверелеп, күккә аша. Әнисе сары сагышка бата. Тик Зөһрә кыз бирешми, тырышып-тырмашып йорт-җирле дә була, улын шәһәрнең яхшы мәктәбенә белем алырга урнаштыра. “Син артык тамыр җибәрмә. Киләчәгең тау өстендә, урманда көтеп тора сине” ди аңа ялгыш кына яныннан узып китүче бер хатын. “Тел ни генә сөйләмәс, Казанымнан бер кая да барасым юк. Яраткан эшем бар, ашар ризыгым бар”, дип көлә Зөһрә кыз.

Көннәрдән беркөнне ерак урманнар арасында яшәүче Арыслан егет ялгызлыктан моңсулана башлый. “Эх, чит җирләрдә, чит кешеләр арасында җанымны аңлый торган, үзебезчә – татарча сөйләшә торган иптәшем булса иде” дип уйлый ул. Иртә таңнан төнгә кадәр ул хезмәт итүдә, шуңа күрә аның буш вакыты да юк икән. “Миңа насыйп ярым каршыма чыкса икән” дип теләк тели ул. Әллә күкләрдә аның шул сүзләрен ишетеп фәрештәләр “Амин” дигәннәр, әллә – язмыш, уйламаганда-көтмәгәндә Арыслан егет белән әллә кайдагы ерактагы Зөһрә кызның юллары кисешә. Арыслан егетнең йөрәгендә урын ала Зөһрә кыз. Корал тотып сакта торганда да, төнге урман буйлап атлаганда да ул аны гына уйлый, ничек тә күрәсе иде дип хыяллана. Тик кыз еракта. Ә егеткә хезмәт итү урыныннан беркая да китәргә ярамый. Тик ул бит - үзенекен итүче Арыслан! Ул матур сүзләр табып, Зөһрә кызның үзен күрешүгә чакыра. “Юк, юк, мин Казаннан беркая да китмим. Барсам да, үзебезнең татар егетен тәмле өчпочмаклар белән сыйлыйм да,шундук кайтып китәм” дип уйлый Зөһрә кыз. Ә Арыслан егет хәйләкәр була, матур гына кунак итеп, ул аны тагын килче дип озатып кала.

Алмалар кызарып, бөтен дөнья шау чәчәктә чакта Арыслан егет Зөһрә кызны Булат улы белән Кара Карга елгасы буена, урманга яшәргә алып китә. Зөһрә кыз янымда батыр, чибәр татар егете бар дип бер куанса, туганнарын, дусларын сагынып тагын бер елаган. Чит җирләрдә җиңел булмый аңа. Монда халык үзен генә кайгыртып яши, ярдәмчел түгел. Чиста күңелле, ялган белән дус булмаган иптәшләр табу аңа җиңел булмый. Тик Зөһрәнең күңелен бу якларның йомшак табигате, кошлары, хайваннары яулап ала. Әле кар да эреп бетмәгән көе монда бар дөнья умырзаялар белән тула икән. Аларның матурлыгыннан күзләр камаша, исеннән башларың әйләнә ди.

Ә озын бер ел буена сагынып көткән бер вакыт була – Арыслан егет Зөһрә кызны,Булатны алып, күчтәнәчләр төяп туган якларга ялга кайталар икән. Башкалар ашыга-ашыга кояшлы диңгез буена барганда, аларның машинасы кирегә, төньякка чаба икән. Ялга кайткан арада алар туганнар, дуслар белән күрешә, кунакка йөри, туган якның һавасын күкрәк тутырып сулый, җиләк-җимешләр, дару үләннәре җыя икән. Тик бу кадерле көннәр бик тиз узып китә,алар яңадан Кара Карга елгасы буена китеп баралар.

Беркөнне өебезгә кояш, кошлар җыры тулсын әле дип, Зөһрә кыз тәрәзне ачып җибәрүе була, үз колакларын ышанмый, таң кала! Урамда, беркем дә татарча сөйләшми торган тыкрыкта ике кыз татарча, кайчандыр Булат улы белән өйрәнгән “Әниемнең кочагы” җырын җырлап утыралар, ләбаса! Кемнәр бу дип аптыраган ул. Улын чакырып китергән. “Син дә ишетәсеңме, әллә мин генә җүләрләндем?” ди икән.

- Юк,әни. Аларны мин өйрәттем,- ди Булат.

Җәйнең бер көнендә Арыслан егет белән Зөһрә кызга күкләр кечкенә малай бүләк итә. Ул туганда айның соңгы нурлары сирпегәнгә, аңа Ай нуры дип исем кушалар.

Булат егет буйга үсеп, белем алырга Казанга укырга кайтып китә. Хәзер инде Зөһрә кызның йөрәге ике бала, ике баһадир өчен яши башлый. Зөһрә кыз Ай нурын татарча сөйләшергә өйрәтә, гореф-гадәтләргә тугры калып, иманлы,тәүфыйклы булып үстерергә тырыша икән. Әнисе улын Кара Карга елгасы буена, урман-сәхраларга файдалы үләннәр, көньяк җимешләрен җыярга алып йөри. Юлда барганда кычкырып, иркен сулыш алып, татарча җырлар җырлыйлар ди. Ай нурын әнкәсе шигырләр сөйләргә, эш сөяргә, табигатне яратырга өйрәтә. Энә-җеп тә, балта-чүкеч тә тотарга ярата ди Ай нуры.” Әби-бабаларыбыз белгән кәсепләрне безгә дә беләсе”, “ Егет кешегә җитмеш төрле һөнәр дә аз”дия-дия үстерә икән әнисе.

- Безгә читләр янында ким-хур булырга ярамый, ул халыкларның үзе кебек үк телләрен камил белергә, камил сөйләшергә кирәк,- ди әтисе.

Урамда, җәмәгать урыннарында башка телдә, өйдә бары тик туган телдә сөйләшәләр ди бу кеп-кечкенә татар гаиләсе. Кичләрен тәмле татар ашлары пешерәләр, татарча китаплар укыйлар, милли бизәкләр төшереп эшләнмәләр ясыйлар ди.

Ай нурының әтисе өйдә нәни балыклар үстерә икән. Ул да әтисеннән күреп, бу шөгыль белән мавыга, аларның һәрберсенең атамасын белә. Ялга кайтып киткәндә дә алар өчен борчылып тора.

Ай нуры белән бу гаиләгә өр-яңа зәп-зәңгәр машина да килә. Әллә икесе бервакытта пәйда булганга, Ай нуры бу машинаны үзенең иптәше итеп саный. Озаграк күрми торса, сагынып янына йөгерә икән. Ә әтисе булган мал-мөлкәтне саклап, исраф итмичә кулланырга өйрәтә ди.

Берзаман рәсем дәресеннән Ай нуры моңаеп кайткан.

- Рәсем ясарга яратам ла, тик анда тәртип юк, бар әйбер буяу белән пычранган. Нишлим икән,әни? – ди ул.

“Әни” сүзе бөек, миңа зинһар һәрчак “әни”дип кенә дәш дигән Зөһрә кыз. Ай нурын чисталык, пөхтәлек яратучы итеп тәрбияләгәннәр, шуңа да ул шапшак җирдән кача торган була. Бергә уйнаган иптәшләре дә гел әйтә икән.

- Ай нуры, син гел матур киенәсең. Бер дә пычранмыйсың. Син берәр җиргә сәхнәгә менеп җырларга барасың мәллә? – дип сорыйлар ди.

Ә җырларга Ай нуры, чыннан да, ярата икән. Куркып, оялып тормый. “ Мин татар малае, Казан малае. Бармы монда Казанны белүчеләр?” ди ул беркөнне уен мәйданчыгында.

- Мин,- ди бер җирән малай. – Минем әбием Казанда. Мин Казанда тудым,-ди. – Тик мин татар түгел, мин – Ярослав,-ди.
- Дус булыйк. Татарча сөйләшергә үзем өйрәтәм,- ди Ай нуры.

Шулай итеп, ул дустын үлән чәе ясарга, “Әйдә, чәй эчәбез” дияргә өйрәтә. Якын туганын тапкан төсле бик якын итә. Әнисе белән Ярославны да урманнарга, басу-кырларга алып баралар.

Бакча эше, яшелчә-җимешләр үстерү ошый Ай нурына. Алар хәтта әнисе белән тәрәзә тәбендә кыяр-помидор үстереп карыйлар! Тәрәз төбе яран гөл үстерүне әйтеп тә тормыйм инде! Гөл-чәчәксез татар өе була мыни! Гәрчә, мондагы халык гөлләр, бакча үстерүгә һәвәс түгел. Чөнки күбесе монда вакытлыча гына яши дә аннан күченеп китә. Ай нурының әбиләре дә бакча тутырып, урам бизәп чәчәкләр үстерә, үткән-киткән кешеләр сокланып туя алмый ди.

Кара Карга елгасы буенда татар атамаларына охшаш сүзләр күп. Чыганак, Кара чан, Елан һәм башка зур авыллар бар. Чыганак дигәнен аеруча ярата бу гаилә, чөнки аларны анда су юлы илтә. Атна саен Чыганакка барып эчәр су алып кайталар. Шулчак уйлана Зөһрә кыз. “Ничә гасырлар агасың икән, чишмәкәй? Кемнәр күреп алды икән сине? Бу җирләрдә йөргән Тамерлан яуларымы? Әллә башкалармы?”

Арыслан әтинең, Зөһрә әнинең, Ай нурының кич саен сөйли торган әкиятләре бар. Паровозлар турында. Ул әкияттә дә әти паровоз, әни паровоз, малай паровоз бар ди. Һәр кичне яңа тарих, яңа әкият туа ди. Тик аларның һәркайсы белә, бу әкият – алар гаиләсе турында. Җиңел булмаган шартларда да, туган җирдән еракта яшәсәләр дә, Туган илне яратып, башка халыклар белән дус-тату булып, туган телне һәм гореф-гадәтләрне саклап яшәү турында бу әкиятләр.

Туган якка ялга кайткан саен алар бергәләшеп концерт-театрларга, музейларга, татар милләте рухы булган чараларга баралар, Ай нурын, Булат егетне чын татар егетләре итеп тәрбияләргә тырышалар икән.