Маленькие истории большого народа

Чулпы

Город: Казань
Чулпы / Чулпы
Меня зовут Ильнур Рашитович Газизуллин. Я родился 22 ноября 1964 года в деревне Новая Смаил Малмыжского района Кировской области. Сегодня я хочу рассказать о своей семье — о тех нитях, что связывают меня с прошлым, и о вещах, в которых до сих пор живёт дух моих предков.

Моя история — по отцовской линии. Её герои — мой дед Тимергали (1894–1967), бабушка Бибихадия Сабит кызы (1892–1968) и отец Рашит Тимергалеевич (1931–2020). Я помню деда, хотя мне тогда было всего три года. В памяти остались не слова и не лица, а детали: например, музыкальные часы с боем, которые стояли в родовом доме недалеко от мечети. Каждый час они отбивали время, а иногда будто напоминали о далёких дорогах: в их мелодии мне слышалась песня «И в степи замерзал ямщик».
Дед Тимергали был человеком строгим, но семья жила зажиточно. Когда он женился на Бибихадии, вероятно, это были годы НЭПа. Позже они уехали в Казахстан, где наладили производство мыла. У них был двухэтажный дом: внизу — мастерские, наверху — жилые комнаты. Это мыло возили на русскую ярмарку в Тобольск. В этих деталях — целый мир: тяжёлый труд, смекалка, умение держаться на плаву и строить своё дело.

Особую ценность для меня имеют чулпы, которые принадлежали бабушке Бибихадии. Это классические праздничные чулпы: серебро, техника скань, камень — кажется, яшма. В них не просто мастерство ювелира, а целая история достатка, вкуса и уважения к традиции. Эти чулпы мне подарил дядя Шамиль, младший брат отца, родившийся в 1940 году. Каждый раз, когда я держу их в руках, я чувствую связь поколений и ту любовь, с которой дядя передал мне эту семейную реликвию.

Но в истории моей семьи есть и горькие страницы. Когда шла борьба с «богатыми», начались репрессии. В 1930 году в Казахстане семья деда столкнулась с бедой: некоторым родственникам сделали прививку, и через день они уходили из этого мира. В памяти мамы остались имена: Асия, Фаузия, Назия, Гадбельбари, Наиль, Фаяз — это были братья и сёстры моего отца. Среди них был и мальчик Муллагали — он ушёл кататься на санках в тот день, когда делали прививку, и, возможно, именно это спасло ему жизнь. Эти воспоминания звучат как хроника времени, в котором личное счастье и семейное благополучие могли в одночасье разбиться о большие исторические перемены.

Сегодня, когда я рассказываю эту историю, мне хочется сохранить не только факты, но и то, что между строк: строгость деда, уют дома с часами, запах мыла, звон серебра в чулпах и ту тишину, которая наступает, когда вспоминаешь ушедших. Пусть эти «маленькие истории» станут частью большой памяти — чтобы никто не был забыт, а каждая судьба осталась в общем наследии.
Спасибо проекту «Маленькие истории большого народа» за возможность рассказать о своих корнях и передать эту память дальше.

Минем исемем — Ильнур Рашит улы Газизуллин. Мин 1964 елның 22 ноябрендә Киров өлкәсенең Малмыж районы, Яңа Смаил авылында туганмын. Бүген мин үз гаиләм турында сөйләргә телим — миңа үткән буыннар белән бәйләп торган шул җепләрне, әби бабайларым рухы әле дә яши торган әйберләрне искә төшерү өчен.

Минем тарихым — ата ягыннан. Аның геройлары — минең бабай Тимергали (1894–1967), әби Бибихадия Сабит кызы (1892–1968) һәм әтием Рашит Тимергали улы (1931–2020). Бабайны хәтерлием, әле миңа баргына өч яшь кенә иде. Хәтердә сүзләр дә, йөзләр дә калмаган, ә кирәкле вак төйәкләр: мәсәлән, мәчеткә якын торган нәсел йортында торган көйле сәгать. Ул һәр сәгать саен вакытны шалтыратып үтте, кайвакыт исә ерак юлларны искәрткән кебек тоелды: аның көенә «Җирәндә чана китеп, ямщик туңды» җыры килеп кушылгандай иде.

Бабай Тимергали каты холыклы кеше булса да, гаилә бай торды. Ул Бибихадиягә Никах укытканда, бәлки, НЭП еллары идедер. Соңрак алар Казакъстанга күчеп киттеләр, анда сабын җитештерү эшен урнаштырдылар. Ике катлы йортлары бар иде: аста — мастерскаялар, өстә — торлаклар. Шул сабынны Тобольскидагы рус ярмәркәсенә алып барып сатканнар. Шул вакыйгаларда — бөтен бер дөнья: авыр хезмәт, тапкырлык, үз урыныңда тору һәм эш корып җибәрү сәләте.

Минем өчен аерым кыйммәткә ия булган әйбер — әби Бибихадиягә караган чулпылар. Бу — классик бәйрәм чулпылары: көмеш, скань техникасы, таш — бәлки, яшмадыр. Аларда ювелир осталыгы гына түгел, ә байлык, зәвык һәм гореф әдәпкә хөрмәт тарихы да сакланган. Шул чулпыларны миңа атамның кече абыйсы, 1940 елда туган Шамиль абый бүләк итте. Һәрвакыт кулымда тоткан саен, буыннар бәйләнешен һәм абыйның бу гаилә истәлеген шундый сагынып тапшыруын тоям.

Ләкин гаилә тарихында ачы битләр дә бар. «Байлар»га каршы көрәш барган чакта репрессияләр башланды. 1930 елда Казакъстанда бабай гаиләсендә бәлагә очрады: кайбер туганнарыбызга чәчәк салдылар, бер көннән соң алар дөньядан киттеләр. Әниемнең хәтерендә исемнәр калган: Асия, Фаузия, Назия, Гадбелбари, Наил, Фаяз — алар атамның апалары һәм абыйлары иде. Алар арасында Муллагали исемле малай да бар иде — ул шул көнне чана шуарга китте, чәчәк салганда. Бәлки, шуның өчен генә исән калгандыр. Бу истәлекләр — шул чор хроникасы кебек: шәхси бәхет һәм гаилә тынычлыгы зур тарихи үзгәрүләр каршында бер минутта ватыла алуын искәртә.

Бүген бу тарихны сөйли торып, мин факслар гына түгел, ә аларның арасындагы нәрсәне дә саклап калырга телим: бабайның катылыгын, сәгатьле йортның жылысын, сабын исе, чулпылардагы көмеш тавышы һәм үткәннәрне искә алганда килүче шул тынлыкны. Бу «кечкенә тарихлар» зур хәтернең бер өлеше булсын — һичбер кеше онытылмасын, һәрбер язмыш гомуми мирасның бер кисәге булып калсын.
«Бөек халыкның кечкенә тарихлары» проектына үз тамырларым турында сөйләү һәм бу хәтерне алга таба тапшыру мөмкинлеге биргәне өчен рәхмәт!