Город: Казань
Әкият балачак
Әкият балачак
Продолжение историй - по ссылке.
Кереш сүз.
Әкият – әкияттә кыямәт! Шул кыямәт көненә калмас өчен, телебезне саклар өчен әкияткә калган тормыш сабакларын без күреп, танып, алып куллана белергә тиешбез!
«Әкият – ялган, ләкин анда ишарә! Игелекле егетләргә дәрес», кызларга түгел, балаларгада түгел, дәрес егетләргә – Александр Пушкинның йөз сиксән ел элек язган «Алтын әтәч турында әкият» нең мәшһүр гыйбарәсе, уйдырма сюжет артында гыйбрәтле мәгънә яшерелгәнен аңлата. Бу хикмәт, әхлак һәм геройлар мисалында гамәлләр анализын өйрәнеп, әкият хикәяләреннән тормыш дәресләрен алырга өндәү.
Бу «Канатлы гыйбарә» А.С. Пушкинның әсәрен тәмамлый һәм гыйбарә халык сүзлегенә әверелә һәм дә әкиятләрнең белем бирү функциясен ассызыклый. Әкияттән гыйбарә кечкенә укучыларга караганда олыларга күбрәк исәпләнгән булса да, балалар аны яраталар һәм аннан әкият геройларының тәртибен анализларга өйрәнәләр. Ачлык, ялкаулык һәм алдаудан соң һәрвакыт үч алу килә. Әкиятнең кызыклы сюжеты яңа укучыларга бу сүзне һәрвакыт тоту кирәклеге турында нәтиҗә ясарга ярдәм итә.
Александр Пушкинның рухи тәрбиясендә һәм шигъри сәләтен формалаштыруда аның тәрбияче нәнәсе Арина Родионовна төп роль уйнаган. Ул хикмәт үрнәге булып, күп халык әкиятләрен, җырларын һәм риваятьләрен сөйләгән, ул шагыйрьгә илһам чыганагы булган, ул аны «няня – нәнәй», «мамушка – әнекәй», «минем кырыс көннәремнең дусты» дигән. Арина Родионовна образы халыкның ак-инәсе, нәнәсе – тәрбияче зирәклеге – балаларга чын күңелдән мәхәббәтнең классикасына әверелә.
Татар халкының бөек Халык шагыйре Габдулла Тукай Александр Пушкинны үзенең сәнгать абруе дип саный. Ул аңардан рус классикасын тирәнтен өйрәнә. Ул хәзерге татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучы, яратып «АПуш» диләр. Татар халкының классик поэзия иҗат итүче ул милли-мәдәни код символы булып тора. Аның әсәрләре бар татар халкының тел байлыгын, үзаңын формалаштыра.
Бу ике шагыйрьнең дә бу катлаулы тормышта тирән кызыксынулары, ирекне яратулары, Ватанга мәхәббәтләре һәм табигатьне нечкә аңлаулары бер төрле булган.
Үзенең (1909 елда язган) «Туган тел» шигырьдә Габдулла Тукай туган телен кешенең милләте, әнисе һәм Алласы белән бәйләүче иң зур кыйммәтлек итеп җырлый. Тел аша дөнья таныла, шатлык һәм кайгы белдерелә, шулай ук рухи традицияләр җиткерелә, дип ассызыклый шагыйрь. «Туган тел» шигыре – мәдәнияткә һәм туган телгә мәхәббәт гимны, татар халкының рәсми булмаган гимнына әверелә. Ни өчен дисәгез, халыкның аңы, акылы, үлемсеслеге аның ана теле – туган телендә.
Халкына җиткерергә теләгән шагырнең төп фикерләре һәм мәгънәләре ул:
Туган тел –ул мирас, аның белән кеше гомере буе аерылгысыз бәйләнгән.
Шагыйрь үзенең «ана телнен» – «туган тел» дип атый, чөнки аның белән әнисенең беренче бишек җырлары һәм әбисенең хикәяләре белән, барча туганнары белән бәйле.
Тел – иман белән бәйле, ул намаз чарасы, «Иҗат итүче» белән аралашу ысулы.
Телне назлы ярату аша ул үз тамырларын кадерләргә, сакларга, хөрмәт итәргә өнди.
Тел кешегә эмоциональ таяныч, тел кешегә йөрәк хисләрен белдерергә ярдәм итә: «Мин кыюлык белән ерак бардым», «минем кайгымны яктырттым» - дигән.
Әкият – әкияттә кыямәт! Шул кыямәт көненә калмас өчен, телебезне саклар өчен әкияткә калган тормыш сабакларын без күреп, танып, алып куллана белергә тиешбез!
«Әкият – ялган, ләкин анда ишарә! Игелекле егетләргә дәрес», кызларга түгел, балаларгада түгел, дәрес егетләргә – Александр Пушкинның йөз сиксән ел элек язган «Алтын әтәч турында әкият» нең мәшһүр гыйбарәсе, уйдырма сюжет артында гыйбрәтле мәгънә яшерелгәнен аңлата. Бу хикмәт, әхлак һәм геройлар мисалында гамәлләр анализын өйрәнеп, әкият хикәяләреннән тормыш дәресләрен алырга өндәү.
Бу «Канатлы гыйбарә» А.С. Пушкинның әсәрен тәмамлый һәм гыйбарә халык сүзлегенә әверелә һәм дә әкиятләрнең белем бирү функциясен ассызыклый. Әкияттән гыйбарә кечкенә укучыларга караганда олыларга күбрәк исәпләнгән булса да, балалар аны яраталар һәм аннан әкият геройларының тәртибен анализларга өйрәнәләр. Ачлык, ялкаулык һәм алдаудан соң һәрвакыт үч алу килә. Әкиятнең кызыклы сюжеты яңа укучыларга бу сүзне һәрвакыт тоту кирәклеге турында нәтиҗә ясарга ярдәм итә.
Александр Пушкинның рухи тәрбиясендә һәм шигъри сәләтен формалаштыруда аның тәрбияче нәнәсе Арина Родионовна төп роль уйнаган. Ул хикмәт үрнәге булып, күп халык әкиятләрен, җырларын һәм риваятьләрен сөйләгән, ул шагыйрьгә илһам чыганагы булган, ул аны «няня – нәнәй», «мамушка – әнекәй», «минем кырыс көннәремнең дусты» дигән. Арина Родионовна образы халыкның ак-инәсе, нәнәсе – тәрбияче зирәклеге – балаларга чын күңелдән мәхәббәтнең классикасына әверелә.
Татар халкының бөек Халык шагыйре Габдулла Тукай Александр Пушкинны үзенең сәнгать абруе дип саный. Ул аңардан рус классикасын тирәнтен өйрәнә. Ул хәзерге татар әдәбиятына һәм әдәби теленә нигез салучы, яратып «АПуш» диләр. Татар халкының классик поэзия иҗат итүче ул милли-мәдәни код символы булып тора. Аның әсәрләре бар татар халкының тел байлыгын, үзаңын формалаштыра.
Бу ике шагыйрьнең дә бу катлаулы тормышта тирән кызыксынулары, ирекне яратулары, Ватанга мәхәббәтләре һәм табигатьне нечкә аңлаулары бер төрле булган.
Үзенең (1909 елда язган) «Туган тел» шигырьдә Габдулла Тукай туган телен кешенең милләте, әнисе һәм Алласы белән бәйләүче иң зур кыйммәтлек итеп җырлый. Тел аша дөнья таныла, шатлык һәм кайгы белдерелә, шулай ук рухи традицияләр җиткерелә, дип ассызыклый шагыйрь. «Туган тел» шигыре – мәдәнияткә һәм туган телгә мәхәббәт гимны, татар халкының рәсми булмаган гимнына әверелә. Ни өчен дисәгез, халыкның аңы, акылы, үлемсеслеге аның ана теле – туган телендә.
Халкына җиткерергә теләгән шагырнең төп фикерләре һәм мәгънәләре ул:
Туган тел –ул мирас, аның белән кеше гомере буе аерылгысыз бәйләнгән.
Шагыйрь үзенең «ана телнен» – «туган тел» дип атый, чөнки аның белән әнисенең беренче бишек җырлары һәм әбисенең хикәяләре белән, барча туганнары белән бәйле.
Тел – иман белән бәйле, ул намаз чарасы, «Иҗат итүче» белән аралашу ысулы.
Телне назлы ярату аша ул үз тамырларын кадерләргә, сакларга, хөрмәт итәргә өнди.
Тел кешегә эмоциональ таяныч, тел кешегә йөрәк хисләрен белдерергә ярдәм итә: «Мин кыюлык белән ерак бардым», «минем кайгымны яктырттым» - дигән.